Structure et fonctions du droit public belge

82 cards

Cette note résume la Constitution belge, le régime parlementaire, la séparation des pouvoirs, la monarchie constitutionnelle, le fédéralisme, les compétences des autorités fédérales, communautaires et régionales, ainsi que l'organisation judiciaire et les droits fondamentaux.

82 cards

Review

Question

Wat is het verschil tussen een vonnis en een arrest in de rechtsprekende macht?

Answer

Een vonnis is de uitspraak van een rechtbank, in principe in eerste aanleg. Een arrest is de uitspraak van een hoger gerecht, zoals een hof of de Raad van State, vaak in tweede aanleg.

Question

Wat is de definitie van staatsrecht en welke rechtstakken behoort het publiekrecht?

Answer

Staatsrecht regelt de inrichting, werking en verhouding van staatsorganen en de fundamentele rechten van burgers t.o.v. de staat. Het behoort tot het publiekrecht, samen met bestuursrecht, strafrecht, strafprocesrecht en fiscaal recht.

Question

Wat is de ratione loci en ratione materiae bevoegdheid in het Belgische staatsrecht?

Answer

Ratione loci: Bevoegdheid gebonden aan een bepaald grondgebied.
Ratione materiae: Bevoegdheid gebonden aan een specifieke materie of onderwerp.

Question

Hoe verschilt de buiten-toepassing-lating van vernietiging door de Raad van State?

Answer

Vernietiging door de Raad van State is erga omnes (geldig voor iedereen) en ex tunc (met terugwerkende kracht). Buiten-toepassing-lating door een rechter is inter partes (enkel voor de partijen) en voor het specifieke geschil.

Question

Wat zijn de vier opeenvolgende rollen van de Koning bij regeringsvorming?

Answer

De Koning speelt een sleutelrol in de regeringsvorming door achtereenvolgens een verkenner, bemiddelaar, informateur en formateur aan te duiden. Elke rol gaat een stap verder in het proces van regeringsvorming, waarbij de formateur uiteindelijk de nieuwe regering samenstelt.

Question

Wat zijn de twee soorten concurrerende bevoegdheden in de Belgische federale staat?

Answer

De twee soorten concurrerende bevoegdheden zijn integraal concurrerend, waarbij zowel het federaal als het deelstaatniveau bevoegd is (bv. belastingen), en beperkt concurrerend, waarbij de federale overheid de basisregels bepaalt en deelstaten deze mogen aanvullen.

Question

Wat is het gelijkheidsbeginsel en wat verstaat men onder juridische gelijkheid?

Answer

Het gelijkheidsbeginsel houdt in dat personen in dezelfde toestand gelijk moeten worden behandeld (juridische gelijkheid). Juridische gelijkheid eist geen feitelijke gelijkheid; verschillend behandelen mag indien objectief en redelijk verantwoord.

Question

Hoe worden belangenconflicten en bevoegdheidsconflicten opgelost in België?

Answer

Bevoegdheidsconflicten worden opgelost door het Hof van Cassatie, dat waakt over de scheiding der machten. Belangenconflicten kunnen, afhankelijk van de aard, door verschillende instanties worden behandeld, waaronder de Raad van State voor administratieve geschillen en het Grondwettelijk Hof voor bevoegdheidsconflicten tussen federale en deelstatelijke entiteiten.

Question

Wat is getrapte aansprakelijkheid voor drukpersmisdrijven?

Answer

Het getrapte aansprakelijkheidssysteem bepaalt de volgorde waarin personen verantwoordelijk kunnen worden gesteld voor drukpersmisdrijven: eerst de schrijver, dan de uitgever, de drukker, en tot slot de verspreider.

Question

Wat is het verschil tussen parlementaire onverantwoordelijkheid en parlementaire onschendbaarheid?

Answer

Parlementaire onverantwoordelijkheid: Kamerleden zijn vrijgesteld van vervolging voor meningen geuit tijdens hun functie. Parlementaire onschendbaarheid: Zij kunnen tijdens hun zittingsperiode niet strafrechtelijk vervolgd worden zonder toestemming van hun kamer.

Question

Wat is ministeriële contrasignering en waarom is het essentieel voor de Grondwet?

Answer

Ministeriële contrasignering is de verplichting dat elke geschreven akte van de Koning medeondertekend moet worden door een minister. Dit is essentieel omdat de Koning politiek onbekwaam is om alleen te handelen; de minister wordt verantwoordelijk voor de akte, waardoor de koninklijke macht wordt gebonden aan de Grondwet en de ministers, die verantwoording schuldig zijn aan het parlement.

Question

Wat is het gerationaliseerde parlementair regime en hoe werkt het?

Answer

Een gerationaliseerd parlementair regime is een systeem waarin enkel het parlement democratische legitimiteit bezit. De regering, die niet verkozen is, is verantwoording verschuldigd aan het parlement en haar voortbestaan hangt af van het parlementair vertrouwen. Sinds 1993 is België geëvolueerd naar een gerationaliseerd systeem, met de Kamer van Volksvertegenwoordigers als enige orgaan dat de federale regering naar huis kan sturen via een constructieve motie van wantrouwen.

Question

Welke drie fundamentele machten organiseert de Belgische Grondwet en hoe controleren zij elkaar?

Answer

De Belgische Grondwet organiseert de wetgevende (Kamer, Senaat, Koning), uitvoerende (Koning, ministers, regering) en rechterlijke (hoven, rechtbanken) machten. Zij controleren elkaar via checks and balances en samenwerking.

Question

Welke vijf categorieën vormen de persoonsgebonden aangelegenheden van de gemeenschappen?

Answer

De vijf categorieën zijn: gezondheidsbeleid, bijstand aan personen, justitiehuizen, gezinsbijslagen, en filmkeuring.

Question

Wat is het verschil tussen de Vlaamse en Waalse geweststuctuur?

Answer

Het Vlaams Gewest en de Vlaamse Gemeenschap zijn samengevoegd, met één parlement en één regering. Het Waals Gewest heeft een eigen parlement en regering, maar de Franse Gemeenschap heeft een apart parlement en regering, samengesteld uit leden van het Waals Parlement en Franstalige leden van het Brussels Parlement. De Duitstalige Gemeenschap heeft eveneens een eigen parlement en regering, met beperktere bevoegdheden. Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement en de Regering werken met Franse en Nederlandse taalgroepen.

Question

Hoeveel leden telt de Kamer van Volksvertegenwoordigers en wat zijn de belangrijkste verkozen voorwaarden?

Answer

De Kamer van Volksvertegenwoordigers telt 150 leden. Belangrijke verkozen voorwaarden zijn: Belg zijn, 18 jaar oud zijn, de burgerlijke en politieke rechten genieten, en woonplaats hebben in het kiesarrondissement.

Question

Hoe werkt de prejudiciële procedure voor het Grondwettelijk Hof?

Answer

Een lagere rechter stelt een vraag over de geldigheid of interpretatie van een wet, decreet of ordonnantie in een lopend geschil. Het Hof beoordeelt deze vraag, en zijn dwingende beslissing bindt de rechter.

Question

Hoeveel provincies telt België en hoe zijn zij verdeeld?

Answer

België telt 5 Vlaamse en 5 Waalse provincies. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest oefent de provinciale bevoegdheden uit voor de 19 gemeenten van Brussel en heeft geen eigen provincie.

Question

Welke materiële bevoegdheden heeft de gemeenteraad?

Answer

De gemeenteraad beheert de lokale belangen en heeft fiscale bevoegdheid. De gewesten bepalen de regels voor de samenstelling en werking van gemeentelijke instellingen.

Question

Wat is censuur en waarom is het verboden?

Answer

Censuur is elke preventieve overheidsmaatregel die de verspreiding van meningen of berichten via de drukpers tegenhoudt. Het is verboden omdat de Grondwet enkel bestraffing achteraf toelaat, niet voorafgaande controle.

Question

Wat is de uniciteit van het Hof van Cassatie in het Belgische rechtssysteem?

Answer

Het Hof van Cassatie is het hoogste rechtscollege in België en bewaakt de eenvormige interpretatie van de wet. Er is slechts één Hof voor heel België, gevestigd in Brussel.

Question

Welke vier taalgebieden vormen de basis van de Belgische federale structuur?

Answer

België rust op 4 taalgebieden: het Nederlands, Frans, Duits en het tweetalige gebied Brussel-Hoofdstad. Deze vormen de basis voor de gemeenschappen en gewesten.

Question

Wat zijn de drie organen van de gemeentelijke bestuur?

Answer

De drie organen van het gemeentebestuur zijn de gemeenteraad, het college van burgemeester en schepenen, en de burgemeester.

Question

Wat verstaat men onder het recht op privacy in de Belgische Grondwet?

Answer

Het recht op privacy, gegarandeerd door de Grondwet, omvat de onschendbaarheid van de woning, het briefgeheim, en de eerbiediging van het privé- en gezinsleven, inclusief de bescherming van persoonsgegevens.

Question

Wat is een attributieconflict en wanneer kan het Hof van Cassatie zich daarover uitspreken?

Answer

Een attributieconflict is een juridisch geschil over de verdeling van bevoegdheden. Het Hof van Cassatie spreekt zich hierover uit wanneer het de eenvormige interpretatie van de wet moet waarborgen en bevoegdheidsconflicten beslecht die niet onder de bevoegdheid van het Grondwettelijk Hof vallen.

Question

Hoe werken districtsraden in grote gemeenten?

Answer

Grote gemeenten (>100.000 inwoners) kunnen districten vormen. Deze hebben rechtstreeks verkozen districtsraden en organen zoals een districtscollege. Hun bevoegdheden zijn afgeleid van de gemeente (delegeert of decretaal bepaald) en altijd ondergeschikt aan de centrale stad, die controle behoudt.

Question

Wat zijn de bevoegdheden van de gewesten volgens artikel 5 van de Grondwet?

Answer

De gewesten hebben bevoegdheden zoals onteigening, authenticatie van documenten, en bestuurlijk toezicht op lagere overheden. Ze zijn ook bevoegd voor samenwerking, internationale betrekkingen (voor gewestmateries), handhaving van eigen regelgeving, en wetenschappelijk onderzoek. Ze kunnen volksraadplegingen organiseren, behalve over financiën of begroting.

Question

Wat is het inzagerecht en het recht op vervolging van ambtenaren?

Answer

Het inzagerecht geeft individuen toegang tot bestuursdocumenten. Het recht op vervolging houdt in dat een ambtenaar strafrechtelijk vervolgd kan worden voor misdrijven, vaak met specifieke procedures zoals toestemming van de Kamer.

Question

Wat is de algemene bevoegdheid van de vrederechter en wat zijn de beroepsgrenzen?

Answer

De vrederechter behandelt geschillen met een waarde lager dan €5.000, exclusief erfrechtzaken, en bevoegdheden zoals burenhinder en huurzaken. In beroep kan men terecht bij de arrondissementsrechtbank.

Question

Hoeveel hoven van beroep zijn er in België en in welke steden?

Answer

België telt vijf hoven van beroep: Brussel, Gent, Antwerpen, Bergen en Luik. Een Kamer van Inbeschuldigingstelling, onderdeel van het Hof van Beroep, behandelt hoger beroep tegen beslissingen van de raadkamer.

Question

Welke 12 rechters zitten in het Grondwettelijk Hof en hoe zijn zij samengesteld?

Answer

Het Hof telt 12 rechters, benoemd voor het leven. Er zijn 6 Nederlandstaligen en 6 Franstaligen. 50% zijn juristen (magistraten/professoren) en 50% zijn voormalige politici met minstens 5 jaar parlementaire ervaring. Minstens 1/3 moet van elk geslacht zijn. Rechters moeten minstens 40 jaar oud zijn.

Question

Wat zijn aanvullende grondrechten voor personen met een handicap?

Answer

Personen met een handicap hebben recht op volledige inclusie in de samenleving en op redelijke aanpassingen.

Question

Welke drie fundamentele kenmerken begrenzen de positie van de Koning in België?

Answer

De positie van de Koning wordt begrensd door zijn erfelijke monarchie (troonopvolging) en zijn grondwettelijke monarchie, waarbij zijn bevoegdheden in de Grondwet zijn vastgelegd en hij zich aan de wet moet onderwerpen.

Question

Welke drie categorieën van rechtsprekende macht worden onderscheiden in België?

Answer

In België worden de volgende drie categorieën van rechtsprekende macht onderscheiden: de rechterlijke macht (hoven en rechtbanken), administratieve rechtscolleges (zoals de Raad van State) en bijzondere rechtscolleges (zoals het Grondwettelijk Hof).

Question

Hoeveel rechtsgebieden of ressorts telt België op gerechtelijk vlak?

Answer

België telt op gerechtelijk vlak 5 ressorts, 12 arrondissementen en 187 kantons.

Question

Welke economische, sociale en culturele grondrechten worden in België erkend?

Answer

België erkent het recht op een menswaardig bestaan, ingevuld door arbeidsrechten (werk, billijke voorwaarden, collectief onderhandelen), zorg en bijstand (sociale zekerheid, gezondheid, bijstand), huisvesting, een gezond leefmilieu, recht op culturele en maatschappelijke zelfontplooiing, en gezinsbijslag.

Question

Welke twee afdelingen heeft de Raad van State en wat zijn hun functies?

Answer

De Raad van State kent twee afdelingen: de Afdeling Wetgeving, die advies geeft over wetsontwerpen, en de Afdeling Bestuursrechtspraak, die oordeelt over geschillen in bestuurszaken en arresten uitspreekt.

Question

Hoeveel leden telt het Brussels Hoofdstedelijk Parlement en hoe zijn zij verdeeld per taalgroep?

Answer

Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement telt 89 leden, verdeeld over de Franse taalgroep (72 zetels) en de Nederlandse taalgroep (17 zetels).

Question

Wat zijn de beperkingen op de bevoegdheden van districtsraden?

Answer

Districtsraden opereren onder de centrale stad; hun bevoegdheden zijn overgedragen, decretale of uitvoering, en mogen nooit strijdig zijn met besluiten van de stad. Zaken als personeelszaken, politie, financiën en fiscale bevoegdheid blijven exclusief op stadsniveau.

Question

Wat is de standstill-verplichting?

Answer

De standstill-verplichting houdt in dat bestuursorganen bij het nemen van beslissingen rekening moeten houden met de hogere wetgeving. Indien een besluit hiermee strijdig is, wordt het niet toegepast (buiten-toepassing-lating), maar blijft het wel bestaan.

Question

Wat is het verschil tussen vernietiging 'erga omnes' en 'inter partes'?

Answer

Vernietiging erga omnes treft de rechtshandeling zelf en is bindend voor iedereen. Vernietiging inter partes geldt enkel voor de partijen in een specifiek geding, waarbij de rechter een besluit buiten toepassing laat.

Question

Wat is een beroep tot nietigverklaring en welke rechtsgevolgen heeft vernietiging?

Answer

Een beroep tot nietigverklaring is een controle van de uitvoerende macht door de Raad van State, die nagaat of bestuurshandelingen in overeenstemming zijn met hogere wetgeving. Vernietiging heeft erga omnes (wereldwijd) en ex tunc (met terugwerkende kracht) rechtsgevolgen, waardoor de handeling geacht wordt nooit te hebben bestaan.

Question

Wat is het verschil tussen gezag van gewijsde en kracht van gewijsde?

Answer

Gezag van gewijsde betekent dat een rechterlijke uitspraak als juist wordt beschouwd en niet opnieuw kan worden voorgelegd. Kracht van gewijsde treedt in werking wanneer alle rechtsmiddelen zijn uitgeput; de uitspraak is dan definitief en onherroepelijk.

Question

Hoeveel ministers bevat de federale Ministerraad maximaal en hoe is deze samengesteld?

Answer

De federale Ministerraad telt maximaal 15 ministers en is paritair samengesteld (evenveel Nederlandstaligen als Franstaligen), behalve de eerste minister.

Question

Wat zijn de drie kenmerken van een erfelijke grondwettelijke monarchie in België?

Answer

België is een erfelijke monarchie (koningschap via erfopvolging) en een grondwettelijke monarchie (Koning onderwerpt zich aan de Gw en Gw legt bevoegdheden vast). Het is tevens een democratische staat waar het volk vertegenwoordigers aanduidt via vrije verkiezingen.

Question

Welke zes grondwettelijke principes regelen de bevoegdheden van rechtscolleges?

Answer

De zes grondwettelijke principes die de bevoegdheden van rechtscolleges regelen zijn: burgerlijke rechten exclusief voor hoven en rechtbanken; politieke rechten in principe ook voor hoven en rechtbanken; de wetgever kan politieke rechten toewijzen aan administratieve rechtscolleges; geen uitzonderingsrechtbanken; rechtscolleges moeten bij wet worden opgericht; en één Raad van State voor heel België.

Question

Wie beslist over de verdeling van bevoegdheden bij een bevoegdheidsincident in het arrondissement?

Answer

Bij een bevoegdheidsincident in het arrondissement beslist de arrondissementsrechtbank, samengesteld uit de voorzitters van de verschillende rechtbanken van het arrondissement. Tegen deze beslissing is geen hoger beroep mogelijk.

Question

Wat zijn de twee taken van de Raad van State en wat is zijn bereik?

Answer

De Raad van State heeft twee taken: advies geven aan de wetgever over wetsontwerpen en -voorstellen, en optreden als administratief rechtscollege dat oordeelt over geschillen in bestuurszaken. Zijn bereik is geheel België.

Question

Hoe werkt de constructieve motie van wantrouwen op federaal niveau?

Answer

Bij een constructieve motie van wantrouwen op federaal niveau moet de Kamer van volksvertegenwoordigers direct een opvolger (nieuwe minister-president) voorstellen om de regering te doen vallen. Dit voorkomt regeringscrisissen.

Question

Wat zijn de bevoegdheden van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?

Answer

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is bevoegd voor ruimtelijke ordening, stedenbouw, grondbeleid, monumenten, landschap, dierenwelzijn, verkeersveiligheid (snelheidsbeperkingen, radars), en biculturele aangelegenheden. Het oefent gewestbevoegdheden uit via Ordonnanties, beheert taken van provincie en agglomeratie, en is bevoegd voor de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie.

Question

Wat is een onweerlegbaar vermoeden van schending in het gelijkheidsbeginsel?

Answer

Een onweerlegbaar vermoeden van schending van het gelijkheidsbeginsel treedt op wanneer een wettelijke bepaling categorieën van personen op een fundamenteel verschillende manier behandelt zonder objectieve rechtvaardiging. Dit betekent dat wanneer een norm personen zonder redelijke en evenredige grond ongelijk behandelt — bijvoorbeeld door hun ras, geslacht of andere relevante status — de bepaling per se in strijd is met artikel 10 en 11 van de Grondwet (gelijkheid en niet-discriminatie). De wetgever kan dit vermoeden dan niet ontkrachten door een algemene doelstelling aan te voeren; er is daarvoor geen geldige verdediging mogelijk.

Question

Wat zijn de bevoegdheden van het Grondwettelijk Hof?

Answer

Het Grondwettelijk Hof controleert de grondwettelijkheid van wetten, decreten en ordonnanties, en beslecht bevoegdheidsgeschillen tussen de federale overheid en de deelstaten.

Question

Hoeveel leden heeft het Vlaams Parlement en hoe zijn zij verdeeld?

Answer

Het Vlaams Parlement telt 124 leden. Hiervan komen 118 uit het Vlaamse Gewest en 6 uit het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest, rechtstreeks verkozen door het Nederlandstalige kiescollege.

Question

Welke vier grote secties heeft de rechtbank van eerste aanleg?

Answer

De rechtbank van eerste aanleg is ingedeeld in vier secties: de politierechtbank, de burgerlijke rechtbank, de correctionele rechtbank en de jeugdbank.

Question

Wat is het verschil tussen nationale soevereiniteit en volkssoevereiniteit in het Belgische systeem?

Answer

Nationale soevereiniteit stelt dat de natie als geheel de hoogste macht bezit en beslissingen neemt via verkozen vertegenwoordigers. Volkssoevereiniteit impliceert dat het volk direct beslist, bijvoorbeeld via referenda. In België is er sprake van nationale soevereiniteit; het volk kiest vertegenwoordigers die namens de natie regeren.

Question

Wat is het verschil tussen decreten en ordonnanties in de deelstaten?

Answer

Decreten zijn wetgevende normen van de gemeenschappen en gewesten, aangenomen door hun parlementen. Ordonnanties zijn de equivalent van decreten voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, aangenomen door het Brussels Parlement.

Question

Wat zijn de drie soorten bevoegdheden in de Belgische federale staat?

Answer

De drie soorten bevoegdheden zijn exclusief (slechts één overheid bevoegd), concurrerend (meerdere bevoegdheden, soms met hiërarchie) en parallel (alle overheden bevoegd binnen eigen domein).

Question

Welke drie categoriën kan bevoegdheid van districten onderscheiden?

Answer

De drie categorieën zijn toegewezen, residuaire en impliciete bevoegdheden.

Question

Wie is de provinciegouverneur en welke rol vervult hij?

Answer

De provinciegouverneur is een commissaris van de Vlaamse regering in de provincie. Hij is benoemd door de Vlaamse regering en vertegenwoordigt zowel de federale staat als het gewest. Zijn rol omvat het toezicht op de naleving van wetten en decreten, het uitvoeren van overheidsbesluiten, het uitoefenen van administratief toezicht op gemeenten en provincies, en het handhaven van de openbare orde.

Question

Wat is het verschil tussen gemeenschappen (persoonsgebonden) en gewesten (territoriaal)?

Answer

Gemeenschappen zijn persoonsgebonden, gebaseerd op taal en cultuur (bv. Vlaamse, Franse, Duitstalige Gemeenschap). Gewesten zijn territoriaal, gebaseerd op geografische gebieden (bv. Vlaams, Waals, Brussels Hoofdstedelijk Gewest).

Question

Wat zijn de vier onderdelen van de vrijheid van onderwijs?

Answer

De vier onderdelen zijn: vrijheid om onderwijs te verstrekken, keuzevrijheid en neutraliteit, recht op onderwijs, en gelijkheid.

Question

Wat zijn programmarechten en hoe verschillen zij van andere grondrechten?

Answer

Programmarechten zijn fundamentele rechten die de burger beschermen tegen de overheid, zoals die in de Grondwet staan. Ze verschillen van andere grondrechten door hun specifieke focus op de bescherming van de burger tegen mogelijke machtsmisbruik van de overheid, door het instellen van grenzen aan de staatsmacht en het garanderen van individuele vrijheden.

Question

Wat zijn de negatieve en positieve verplichtingen van de overheid bij het privéleven?

Answer

Negatieve verplichting: de overheid mag niet zomaar ingrijpen in het privéleven, tenzij wettelijk voorzien, met een legitiem doel en noodzakelijk in een democratische samenleving.
Positieve verplichting: de overheid moet actieve maatregelen nemen om dit recht te garanderen, ook tussen burgers onderling.

Question

Wat is de samenstelling van de Vlaamse Regering en hoe is zij georganiseerd?

Answer

De Vlaamse Regering telt maximaal 11 leden, met minstens één minister die in Brussel woont. De ministers worden door het Vlaams Parlement verkozen. De regering is collectief en individueel verantwoordelijk tegenover het parlement, dat een motie van wantrouwen kan indienen. De regering kan het parlement niet ontbinden.

Question

Wat zijn de drie belangrijke principes van de drukpersvrijheid?

Answer

De 3 principes van drukpersvrijheid zijn: het verbod op censuur (geen preventieve overheidsmaatregel), getrapte aansprakelijkheid (schrijver, uitgever, drukker, verspreider) en de bevoegdheid van het hof van assisen voor persmisdrijven.

Question

Wat is federale loyauteit en waarom is het belangrijk?

Answer

Federale loyaliteit is de verplichting voor de federale staat, gemeenschappen en gewesten om hun bevoegdheden zo uit te oefenen dat het evenwicht van de federale staat niet wordt verstoord. Het is belangrijk omdat het samenwerkingsmechanismen en procedures voor conflictvoorkoming en -regeling omvat, zoals het Overlegcomité, om het complexe Belgische federale systeem te beheren.

Question

Wat is het briefgeheim en welke uitzonderingen gelden daarop?

Answer

Het briefgeheim beschermt de vertrouwelijkheid van post. Uitzonderingen omvatten: vermoeden van verboden inhoud door de post, en inlichtingenonderzoeken waarbij een onderzoeksrechter of procureur toestemming geeft voor inbeslagname of bijzondere opsporingsmethodes.

Question

Wat zijn de verschillen tussen vergaderingen in gesloten lokalen en in open lucht?

Answer

Voor vergaderingen in gesloten lokalen is geen voorafgaande machtiging nodig voor vreedzame burgers, hoewel de overheid preventieve maatregelen kan nemen. Bijeenkomsten in open lucht vallen onder de politiewetten en vereisen vaak voorafgaande toestemming of melding.

Question

Welke impliciete voorwaarden gelden voor het gebruik van impliciete bevoegdheden?

Answer

Impliciete bevoegdheden mogen enkel gebruikt worden indien dit noodzakelijk is voor de effectieve uitoefening van een expliciet toegekende bevoegdheid. De gewesten mogen bijvoorbeeld geen eigen rechtbanken oprichten, tenzij dit essentieel is voor hun ruimtelijk ordeningsbeleid.

Question

Wat zijn de grondwettelijke grenzen aan het eigendomsrecht?

Answer

Het eigendomsrecht is beschermd door de Grondwet en het EVRM. Beroving van eigendom mag enkel voor het algemeen nut, volgens de wet, en met een billijke, voorafgaande schadeloosstelling.

Question

Welke bescherming bestaat voor het eigendomsrecht in België?

Answer

Het eigendomsrecht wordt beschermd door de Belgische Grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Niemand mag van zijn eigendom worden beroofd zonder algemeen nut, wettelijke procedure en billijke schadeloosstelling.

Question

Wat is de vrijheid van mening en welke vormen heeft zij?

Answer

De vrijheid van mening is het recht om overtuigingen kenbaar te maken via woord, geschrift of gedrag, met gebruik van alle media. Drie vormen zijn expliciet beschermd: de vrijheid van drukpers (geen censuur, wel getrapte aansprakelijkheid), de vrijheid van vereniging en vergadering, en de vrijheid van onderwijs. Misbruik van deze vrijheid is strafbaar.

Question

Wat zijn de uitzonderingen op de onschendbaarheid van de woning?

Answer

De onschendbaarheid van de woning is niet absoluut. Inmenging door de overheid is mogelijk voor de openbare veiligheid of economische belangen, mits de wet dit bepaalt en de voorgeschreven vorm volgt.

Question

Wat is het verschil tussen beroving en verstoring van het genot van eigendom?

Answer

Beroving van eigendom gebeurt door een onteigening die voldoet aan wettelijke procedures, publiek nut en schadeloosstelling. Verstoring omvat bredere inmengingen, zoals het regelen van gebruik of het intrekken van vergunningen, zonder noodzakelijk schadeloosstelling.

Question

Wat zijn de criteria voor toegestaan onderscheid volgens het gelijkheidsbeginsel?

Answer

Onderscheid is toegestaan indien het berust op een objectief criterium en redelijk verantwoord is (legitiem doel en evenredig middel). Dit zorgt voor juridische, geen feitelijke, gelijkheid.

Question

Wat is het onderscheid tussen de provincieraad en de deputatie?

Answer

De provincieraad is een rechtstreeks verkozen orgaan dat de provinciale belangen regelt. De deputatie is het uitvoerend orgaan van de provincie, dat door de provincieraad wordt gekozen en belast is met het dagelijks bestuur.

Question

Wat is het verschil tussen het college van burgemeester en schepenen en de burgemeester?

Answer

Het college van burgemeester en schepenen is het uitvoerende orgaan van de gemeente, bestaande uit de burgemeester, OCMW-voorzitter en schepenen, die collegiaal beslissingen nemen. De burgemeester is voorzitter van dit college, hoofd van de administratie en verantwoordelijk voor openbare orde en veiligheid.

Question

Wat is de rol van het Overlegcomité in de Belgische federale structuur?

Answer

Het Overlegcomité is het belangrijkste politieke orgaan voor overleg tussen de verschillende Belgische regeringen (federaal, gemeenschappen, gewesten). Het behandelt belangenconflicten en bevordert samenwerking, met procedures die de uitvoering van maatregelen tijdelijk kunnen schorsen.

Question

Wat is de negatieve godsdienstvrijheid en wat omvat zij?

Answer

De negatieve godsdienstvrijheid is de vrijheid om niet te geloven of deel te nemen aan erediensten. De staat mag niemand dwingen tot deelname aan religieuze handelingen of het onderhouden van religieuze rustdagen.

Question

Wat is het verschil tussen gedecentraliseerde besturen en centrale overheid?

Answer

Gedecentraliseerde besturen (gemeenten, provincies) zijn autonoom maar niet volledig onafhankelijk; de centrale overheid kent hen bevoegdheden toe en oefent bestuurlijk toezicht uit. Centrale overheid behoudt uiteindelijke controle en bevoegdheden.

Question

Wat is de scheiding tussen kerk en staat volgens de Belgische Grondwet?

Answer

De staat en de erediensten zijn gescheiden. De staat mag zich niet bemoeien met de benoeming van bedienaren van erediensten of hen verbieden te corresponderen met religieuze overheden.

Question

Wat is de negatieve verenigingsvrijheid?

Answer

De negatieve godsdienstvrijheid houdt in dat niemand gedwongen mag worden deel te nemen aan handelingen of plechtigheden van een eredienst, noch religieuze rustdagen te onderhouden.

Belgisch Staatsrecht en Instellingen

1. Definitie en Publiekrecht

Staatsrecht regelt de inrichting, werking en onderlinge verhouding van de organen van de Staat en de fundamentele rechten van de burgers. Het maakt deel uit van het publiekrecht, dat de relatie tussen burger en overheid beheerst.

2. Kernkenmerken van de Belgische Staat

2.1 Democratische Staat

België is een democratie waar het volk periodiek via vrije en geheime verkiezingen vertegenwoordigers aanduidt. De legitimiteit van deze vertegenwoordigers vloeit voort uit de wil van de meerderheid. Echter, een democratische staat beschermt ook de rechten van de minderheid: de meerderheid heeft niet altijd het laatste woord vanwege het kiessysteem en de vereiste van bijzondere meerderheid.

2.2 Scheiding der Machten

De Belgische Grondwet organiseert drie klassieke machten (trias politica):

Wetgevende macht: Kamer, Senaat en Koning
Uitvoerende macht: Koning + ministers en regering
Rechterlijke macht: Hoven en rechtbanken

Deze machten moeten elkaar controleren (checks and balances) én samenwerken. De rechterlijke macht beschikt over de sterkste onafhankelijkheid. De minister van Justitie bezit geen negatief injunctierecht (kan een magistraat niet zeggen wat te doen), maar wel positief injunctierecht (kan via het parket generaal opdracht geven tot onderzoek).

2.3 Representatieve Instellingen

Beslissingen worden niet rechtstreeks door het volk genomen, maar door verkozen vertegenwoordigers die de hele natie vertegenwoordigen (niet enkel hun kiezers). Dit systeem steunt op nationale soevereiniteit, niet op volkssoevereiniteit.

2.4 Gerationaliseerd Parlementair Regime

Alleen het parlement is verkozen en heeft democratische legitimiteit. De niet-verkozen regering is verantwoording verschuldigd aan het parlement. Na 1993 werd het systeem gerationaliseerd: de regering kan niet zomaar vallen zonder directe oplossing. Politieke controle gebeurt enkel door de Kamer van Volksvertegenwoordigers via een constructieve motie van wantrouwen (art. 46 Gw.), die meteen een nieuwe eerste minister moet voordragen.

2.5 Rechtsstaat

Een rechtsstaat gebonden aan het recht, waarin:

Gezagsdragers gebonden zijn aan objectief recht en bevoegdheidsverdeling
Fundamentele rechten onaantastbaar zijn, zelfs voor een democratische meerderheid
Effectieve rechtsbescherming door een onafhankelijke rechter gegarandeerd is

2.6 Erfelijke Grondwettelijke Monarchie

Erfelijke monarchie: het koningschap gaat via erfopvolging volgens eerstgeboorterecht. Grondwettelijk monarchie: de Koning is niet absoluut; zijn bevoegdheden zijn in de Grondwet vastgelegd. De eedaflegging symboliseert onderwerping aan de Grondwet. De titel "Koning der Belgen" (niet "van België") benadrukt dat hij voor het volk is, niet eigenaar van het land.

2.7 Federale Staat

België is een federale staat samengesteld uit gemeenschappen en gewesten. De staatsmacht is verdeeld over drie bestuursniveaus met overlappende grondgebieden en eigen bevoegdheden.

3. Federale Overheid

3.1 Federaal Parlement: Functioneel Bicameralisme

Het parlement bestaat uit twee kamers met verschillende samenstelling en bevoegdheden:

Instelling	Vertegenwoordiging	Wetgeving	Controle regering
Kamer	Hele bevolking	Alle (formele) wetten	Ja (politiek + financieel)
Senaat	Deelstaten	Beperkt: grondwetsherzieningen, bijzondere wetten	Neen

Kamer van Volksvertegenwoordigers: 150 rechtstreeks verkozen leden voor 5 jaar. Verkiesbaarheidsvoorwaarden: Belg zijn, 18 jaar, burgerlijke en politieke rechten, woonplaats in België. Verkiezing via algemeen enkelvoudig stemrecht, verplichte geheime stemming, evenredige vertegenwoordiging met 5% kiesdrempel, provinciale kiesomschrijvingen.

Senaat: 60 senatoren (niet rechtstreeks verkozen). Aangewezen door deelparlementen en gecoöpteerd door senatoren zelf. Niet-permanent orgaan. Bij grondwetswijziging worden beide kamers automatisch ontbonden.

Parlamentaire bescherming: Onverantwoordelijkheid = nooit vervolgd voor meningen in functie-uitoefening. Onschendbaarheid = niet strafrechtelijk vervolgbaar zonder toestemming kamer (tijdens zittingsperiode).

3.2 Bevoegdheden Kamer en Senaat

De Kamer bezit volheid van bevoegdheid: bevoegd voor alles wat de Grondwet niet uitdrukkelijk aan anderen toekent.

Unicamerale aangelegenheden: enkel Kamer bevoegd (standaardmodus). Bicamerale aangelegenheden: beide kamers gelijk bevoegd (grondwetsherzieningen, bijzondere meerdereidswetten). Gedeeltelijk bicameral: Kamer beslist, Senaat heeft evocatie- en reflectierecht (art. 78 Gw).

3.3 De Koning als Instelling

De Koning heeft een unieke positie: derde tak van de wetgevende macht en hoofd van de uitvoerende macht. Zijn positie wordt begrensd door:

Onschendbaarheid: kan nooit vervolgd worden
Niet-verantwoordelijkheid: politiek onaantastbaar
Politieke onbekwaamheid om alleen te handelen: elke akte moet medeondertekend door een minister (ministeriële contrasignering)

Bevoegdheden: benoeming van ministers, leiding buitenlandse betrekkingen, Kamer ontbinden/verdagen/bijeenroepen, verordeningen en uitvoeringsbesluiten, wetten bekrachtigen en afkondigen, vonnissen uitvoeren, graden en adeldom verlenen.

Belangrijkste ongeschreven bevoegdheid: aansturing regeringsonderhandelingen na verkiezingen. De Koning duidt achtereenvolgens aan: Verkenner → Bemiddelaar → Informateur → Formateur.

3.4 Federale Regering

Benoeming: Koning benoemt formeel ministers en staatssecretarissen, maar in praktijk via onderhandelingen tussen politieke partijen.

Structuur:

Ministerraad: maximaal 15 ministers, paritair samengesteld (Nederlandstalig-Franstalig), belangrijkste politieke beslissingsorgaan
Eerste Minister: leidt en vertegenwoordigt regering, voorzitter ministerraad
Staatssecretarissen: onder verantwoordelijkheid van minister, dezelfde bevoegdheden binnen hun domein

Statuur minister: enkel Belgen, geen koninklijke familie, zitting in beide kamers, politieke verantwoordelijkheid enkel naar Kamer, geen vervolging voor meningen, strafrechtelijke vervolging met Kamer-toestemming, onverenigbaar met parlementair mandaat (tijdelijk).

Bevoegdheden uitvoerende macht: wetten uitvoeren en toepassen, beleid voeren, dagelijks bestuur via ambtenaren, vonnissen ten uitvoer leggen, internationale betrekkingen, orde en veiligheid, defensie organiseren. In de praktijk is de regering de motor van het dagelijks bestuur; ministers dragen verantwoordelijkheid en nemen beslissingen binnen grondwettelijke grenzen.

4. Rechtsprekende Macht

4.1 Categorieën Rechtsprekende Organen

De rechtsprekende functie wordt uitgeoefend door:

Rechterlijke macht: Hoven en rechtbanken
Administratieve rechtscolleges: Raad van State, Raad voor Vreemdelingenbetwisting
Bijzondere rechtscolleges: Grondwettelijk Hof

4.2 Zes Grondwettelijke Principes

Principe 1: Burgerlijke rechten → exclusief voor hoven en rechtbanken. Principe 2: Politieke rechten → in principe ook hoven en rechtbanken. Principe 3: Federale wetgever kan politieke rechten aan administratieve rechtscolleges toewijzen. Principe 4: Geen uitzonderingsrechtbanken (art. 13 Gw.). Principe 5: Rechtscolleges bij wet opgericht (scheiding machten). Principe 6: Één Raad van State voor geheel België (federaal georganiseerd, twee taken: rechtspraak en advies).

4.3 Gezag Rechterlijke Uitspraak

Vonnis: uitspraak lagere rechtbank. Arrest: uitspraak hogere gerechtsinstantie. Gezag van gewijsde: uitspraak geacht juist; dezelfde zaak niet opnieuw voorlegbaar. Kracht van gewijsde: na uitputting rechtsmiddelen definitief en onherroepelijk.

4.4 Organisatie Rechterlijke Macht

Hiërarchisch georganiseerd volgens drie principes: dubbele aanleg, territoriaal werkingsgebied, materiële bevoegdheid.

Rechtbanken: beperkt territoriaal werkingsgebied, eerste aanleg, vonnissen. Hoven: tweede aanleg, geen hoger beroep, arresten, ruim territoriaal werkingsgebied.

België ingedeeld in: 5 ressorts, 12 arrondissementen, 187 kantons.

Niveau	Rechtscollege
Ressort	Hoven van Beroep, arbeidshof
Arrondissement	Rechtbanken
Kanton	Vrederechters

4.5 Vrederechter

Één per kanton (alleenzetelende). Algemene bevoegdheid: burgerlijke geschillen ≤ 5000 euro. Beroepsgrens: ≤ 2000 euro → eerste en laatste aanleg; > 2000 euro → hoger beroep mogelijk. Bijzondere bevoegdheid: verhuur onroerend goed, begraafplaatsen, nutsbedrijven, telecomdiensten, geesteszieken (ongeacht bedrag).

4.6 Rechtbank van Eerste Aanleg (REA)

Meest veelzijdige rechtbank. Opgedeeld in vier secties: Burgerlijke, Correctionele, Familie- en Jeugd-, Strafuitvoerings-. Residuaire rechtbank: bevoegd voor alles niet uitdrukkelijk aan andere rechter toegewezen.

Burgerlijke rechtbank: burgerlijke geschillen > 5000 euro. Familie- en jeugdrechtbank: staat personen, samenwoning, echtscheiding, gezag, onderhoudsgeld, erfenissen (familie); bescherming, maatregelen, verontrustende situaties, misdrijven minderjarigen (jeugd). Fiscale kamer: geschillen belastingwetten (alle bedragen). Beslagrechter: bewarend en uitvoerend beslag, roerende zakelijke zekerheden. Voorzitter REA: kort geding (dringende zaken, voorlopige titel).

4.7 Ondernemingsrechtbank

Negen in België. Samenstelling: beroepsmagistraten en lekenrechters (ondernemingszaken). Bevoegdheid: geschillen tussen ondernemingen (ongeacht bedrag), gemengde geschillen, faillissementen, venootschapsbetwistingen, intellectuele eigendom, marktpraktijken.

4.8 Hoven van Beroep

Vijf (Brussel, Antwerpen, Gent, Luik, Bergen). Kamers: burgerlijk, correctioneel, jeugd, familie. Bevoegdheden: hoger beroep vonnissen REA en ondernemingsrechtbank, beroepen tegen administratieve/politieke beslissingen (verkiezingen, consulaire zaken, rampenbeslissingen, nationaliteitsstatus, marktzaken).

4.9 Hof van Cassatie

Uniek voor België (Brussel). Hoogste rechtscollege, waakt over eenvormige wettoelichting. Controle: wettoelichting en procedureregels (niet feiten). Uitspraken: Verwerping (wet juist) of Vernietiging (fout, zaak verwezen). Verwijzingsrechtbank moet Cassatie-arrest volgen. Europese uitzondering: tweede cassatieberoep mogelijk als nieuwe EU-uitspraak zaak verandert.

4.10 Arbeidsrechtbank en Arbeidshoven

Arbeidsrechtbank (eerste aanleg): geschillen werk, sociale zekerheid, sociale bijstand, collectieve schuldenregeling. Samenstelling: beroepsrechter en lekenrechters (sociale zaken). Hoger beroep: altijd mogelijk ongeacht waarde. Arbeidshoven (vijf): tweede instantie hoger beroep arbeidsrechtbanken.

4.11 Strafrechterlijke Organisatie

Politierechtbanken (15): inbreuken wegverkeerswetten, bijzondere wetsmisdrijven, onopzettelijke doding/slagen na verkeersongeval, administratieve sancties. Correctionele rechtbank: alle misdrijven niet specifiek aan politierechter, hof van assisen of hof van beroep. Jeugdrechtbank: beschermingsmaatregelen, verontrustende situaties, administratieve beroepen, berechting minderjarigen. Strafuitvoeringsrechtbank: uitvoering straffen, voorwaardelijke invrijheidstelling, elektronisch toezicht, beperkte detentie. Hoven van assisen (11): politieke misdrijven, drukpersmisdrijven, criminele zaken. Samenstelling: 3 beroepsmagistraten en 12-ledige jury.

4.12 Openbaar Ministerie

Belast met strafvordering via opportuniteitsbeginsel. Hiërarchie: Minister Justitie → Procureur-generaal Cassatie → Procureurs-generaal hoven → Procureurs des Konings. Federaal parket: grensoverschrijdende/zware criminaliteit (terrorisme, mensenhandel, georganiseerde misdaad).

4.13 Onderzoeksgerechten en Raadkamer

Raadkamer: een rechter, griffer, OM-lid. Beslist gerechtelijk onderzoeksresultaten, voorlopige hechtenis voortzetting. Kamer inbeschuldigingstelling: onderdeel Hof van Beroep, hoger beroep raadkamerbeslissingen, doorverwijzing hof van assisen.

5. Administratieve Rechtscolleges

5.1 Raad van State

Sui generis rechtscollege (uniek). Afdeling Wetgeving: advies wetsontwerpen. Afdeling Bestuursrechtspraak: arresten geschillen, taalkundig verdeeld (5 Nederlandstalige, 5 Franstalige kamers).

Bevoegdheden: legaliteitscontrole (beroep tot nietigverklaring tegen bestuurshandelingen federale overheid, gemeenschappen, gewesten, provincies, gemeenten, publiekrechtelijke organen, tuchtoverheden).

Vernietigingsbevoegdheid: Erga omnes (geldt iedereen), Ex tunc (terugwerkend). Maatregelen verzachting: Schorsing verjaringstermijn (4 maanden via ombudsman), Belang-vereiste, Handhaving gevolgen in tijd.

Uitspraak eerste en laatste aanleg: geen hoger beroep, geen cassatieberoep (regel). Uitzondering: Attributieconflict (rechtsmacht vraag naar Hof van Cassatie).

5.2 Legaliteitscontrole van Bestuurshandelingen

Alle rechtscolleges verplicht wettigheid bestuurshandelingen controleren. Rechtsgevolg: Buiten-toepassing-lating (rechter negeert onwettig besluit, inter partes). Besluit blijft in rechtsorde; andere burgers nog getroffen totdat zij zelf naar rechter stappen.

5.3 Grondwettelijk Hof

Bijzonder rechtscollege (niet tot rechterlijke macht). Samenstelling: 12 rechters (leven), taalneutraal (6-6), professioneel (50% juristen, 50% voormalige politici, minstens 5 jaar parlementslid), genderevenwicht (minstens 1/3 elk geslacht), minimum 40 jaar.

Bevoegdheden: Bevoegdheidsgeschillen (federaal vs. deelstaten), Grondwetstoetsing (gelijkheid, niet-discriminatie, onderwijsvrijheid, burgerlijke vrijheden, fiscaliteit, vreemdelingenbescherming), Bijzondere opdrachten (volksraadplegingen, verkiezingsuitgaven).

Wat niet: KB, MB, provinciale/gemeentelijke verordeningen.

Prejudiciële procedure: rechtbank stelt vraag Grondwettelijk Hof over wet/decreet/ordonnantie grondwettigheid. Hof antwoordt dwingend; rechter verplicht deze te volgen.

6. Gemeenschappen en Gewesten

6.1 Structuur

België wijkt af traditionele federale staten: dubbele opdeling. Taalgebieden (4): Nederlands (Antwerpen, Limburg, Oost-Vlaanderen, Vlaams-Brabant, West-Vlaanderen), Frans (Henegouwen, Luik deels, Luxemburg, Namen, Waals-Brabant), Duits (9 gemeenten Oost-België), Tweetalig Brussel-Hoofdstad (19 gemeenten). Gemeenschappen (3, persoonsgebonden): Vlaamse, Franse, Duitstalige. Gewesten (3, territoriaal): Vlaams (Nederlands), Waals (Frans + Duits), Brussels (tweetalig).

6.2 Bevoegdheden Gemeenschappen

Culturele aangelegenheden: taalbescherming, kunsten, sport, musea, bibliotheken, media, jeugdbeleid, beroepsomscholing. Onderwijs: bijna volledige bevoegdheid (federaal: leerplicht, diploma). Persoonsgebonden aangelegenheden: gezondheidsbeleid, bijstand personen, justitiehuizen, gezinsbijslagen, filmkeuring. Taalgebruik: bestuurszaken, onderwijs, sociale betrekkingen.

6.3 Bevoegdheden Gewesten

Onteigening, authenticatie, bestuurlijk toezicht (lagere overheden). Horizontale bevoegdheden: samenwerking, internationale betrekkingen (gewestmateries), handhaving, wetenschappelijk onderzoek. Volksraadpleging: gewesten recht organiseren (uitzonderingen: financiën, bijzondere meerderheidszaken). Impliciete bevoegdheden: onder strikte voorwaarden eigen rechtscolleges (vb. Raad Vergunningsbetwistingen). Ruimtelijke ordening: stedenbouw, rooijlanden, monumenten, landschap. Dierenwelzijn, verkeersveiligheid.

6.4 Organen Gemeenschappen en Gewesten

Constructieve autonomie: deelstaten bepalen grotendeels eigen internalorganisatie (parlementsleden, samenstelling, ministers, kieskringen). Verkiezingen: in principe elke 5 jaar met Europese verkiezingen.

Vlaams Parlement en Regering: Gefusioneerd (gemeenschap + gewest). 124 leden (118 Vlaams gewest, 6 Brussel Nederlands). Regering: max 11 leden (minstens één Brussel). Verantwoordelijkheid collectief + individueel. Motie wantrouwen tegen regering of individuele leden mogelijk. Regering kan parlement niet doen vallen.

Franse Gemeenschap: Parlement 75 leden (Waals parlement + Brussel Franstalig), niet gefuseerd. Regering max 8 (minstens één Brussel).

Waals Gewest: 75 leden rechtstreeks verkozen. Regering max 9.

Duitstalige Gemeenschap: Parlement 25 rechtstreeks verkozen (+ raadgevende leden). Regering 3-5 leden. Beperktere bevoegdheden.

Brussels Hoofdstedelijk: Parlement 89 leden (Frans 72, Nederlands 17 gegarandeerd). Twee kiescolleges (Frans/Nederlands). Regering 5 leden (Minister-President taalneutraal, 4 paritair). 3 Staatssecretarissen. Anti-blokkeringsmaatregelen (bv. Tijdelijke cumulatie).

6.5 Samenwerking en Conflictregeling

Federale loyauteit: verplichting bevoegdheid uit te oefenen zonder federaal evenwicht verstoring. Overlegcomité: belangrijkste politieke overlegorgaan. Interministeriële conferenties: vakministers.

Belangenconflicten: politiek conflict (opportuniteit), verloopt via Overlegcomité, schorts 60 dagen (geen juridische dwang). Bevoegdheidsconflicten: juridisch geschil, Grondwettelijk Hof beslist.

7. Gemeenten en Provincies

7.1 Status

Gedecentraliseerde besturen: autonoom maar niet volledig onafhankelijk. Centrale overheid bevoegdheden toegekend; vrij over eigen bevoegdheden maar onder bestuurlijk toezicht hogere overheid. Gewesten bevoegd over regels samenstelling/werking (met uitzonderingen).

7.2 Provincies

10 in België (5 Vlaams, 5 Waals), BH geen provincie. Provincieraad: rechtstreeks verkozen (6 jaar), 31-36 leden Vlaanderen. Normeringorgaan volheid bevoegdheid (provinciale belangen). Deputatie: max 4 leden + gouverneur (voorzitter). Dagelijks bestuur. Gouverneur: commissaris Vlaamse regering, benoemd Vlaamse regering + federaal advies, vertegenwoordiger beide overheden, toezicht naleving wetten/decreten.

7.3 Gemeenten

Gemeenteraad: rechtstreeks verkozen (6 jaar), 7-55 leden. Normeringorgaan gemeentelijk belang (volheid bevoegdheid). Kandidaten: Belgische/EU-ingezetenen. Kiezers: Belgen/EU-lidstaat, 18 jaar + vreemdelingen na registratie. College burgemeester en schepenen: burgemeester, OCMW-voorzitter, schepenen (2-9). Colleges uitvoerend orgaan. Burgemeester: benoemd Vlaamse regering (meeste naamstemmen grootste coalitiefractie), moet Belg zijn. Voorzitter college, hoofd administratie, ambtenaar burgerlijke stand. Politie, orde, openbare rust, veiligheid.

Districtsraden: alleen gemeenten > 100.000 inwoners. Rechtstreeks verkozen. Structuur weerspiegelt gemeente. Macht afgeleid, ondergeschikt centrale stad. Bronnen bevoegdheid: overgedragen (door gemeente), decreetaal, uitvoering hogere normen. Uitgesloten: personeelszaken, politie, financiën.

8. Grondwettelijke Rechten en Vrijheden

8.1 Draagwijdte

Belgen (ruim: ook vreemdelingen op Belgisch grondgebied). Artikel 191 Gw: vreemdelingen dezelfde bescherming als Belgen. Uitzonderingen via formele wet (vb. burgemeester-eis).

8.2 Gelijkheid

Artikel 10 Gw: gelijkheid vast. Artikel 11 Gw: niet-discriminatie. Juridische gelijkheid vereist: dezelfde toestand → gelijke behandeling; wezenlijk verschillende toestand → mag verschillend. Objectief criterium nodig (redelijk verantwoord, legitiem doel, evenredige middel). Gevoelige kenmerken (ras, geslacht, politieke overtuiging): onweerlegbaar vermoeden discriminatie.

8.3 Persoonlijke Vrijheid en Privacy

Vrijheid persoon: bescherming willekeurige vervolging, fysieke bewegingsvrijheid (gaan en staan), woon- en verblijfplaatskeuze. Onschendbaarheid woning: huiszoeking enkel bij wet bepaald. Federaal bepaalt vorm; gemeenschappen/gewesten alleen 'gevallen'. Briefgeheim: onschendbaar. Uitzonderingen: post verdachte inhoud, strafrechtelijk onderzoek. Privéleven: eerbiediging privé-/gezinsleven (negatief: bescherming inmenging; positief: actieve maatregelen). Kinderen: morele, lichamelijke, geestelijke, seksuele integriteit beschermd. Belang kind centraal. Hoorrecht.

8.4 Eigendomsrecht

Fundamenteel recht. Geen beroving zonder: algemeen nut, wettelijke procedure, billijke voorafgaande schadevergoeding. EVRM breder: ook verstoring genot, gebruiksregeling. Evenredigheidsbeginsel: evenwicht algemeen belang en privaat eigendomsrecht.

8.5 Vrijheid Mening

Mening uiten alle domeinen (politiek, ideologisch, religieus, filosofisch), alle media. Misbruik strafbaar. Eredienstvrijheid: erkende/niet-erkende. Negatief: geen dwang eredienstahandeling/plechtigheden/rustdagen. Scheiding kerk-staat: staat mag niet bemoeien bedienaren benoeming; bedienaren mogen brieven voeren/documenten bekend maken.

Drukpersvrijheid: drukpers vrij, censuur verboden. Getrapte aansprakelijkheid: Schrijver → Uitgever → Drukker → Verspreider. Hof van assisen persmisdrijven (jury), behalve racisme/xenofobie (correctionele rechtbank).

Onderwijsvrijheid: Vrijheid verstrekken (geen voorafgaande toestemming). Keuzevrijheid/neutraliteit: ouders vrije keuze; openbare scholen neutraal (godsdienst of zedenleer). Recht onderwijs: kosteloos tot leerplicht. Gelijkheid: alle gelijk, uitzonderingen voor objectieve verschillen.

Vergadering/Vereniging: Gesloten lokaal geen machtiging (niet-gewapend, vreedzaam). Voorkoming wanordelijkheden mogelijk. Open lucht politiewetten. Betogingsrecht (vaak melding/toestemming). Vereniging: oprichting geen preventieve maatregelen. Dubbel recht: stichten EN lid (negatief: niet meedoen).

8.6 Economische, Sociale, Culturele Rechten

Menswaardig bestaan: iedereen recht. Specifieke rechten: Arbeid (werk, beroepskeuze, billijke voorwaarden, onderhandeling). Zorg (gezondheid, bijstand). Wonen. Leefomgeving (gezond milieu). Ontplooing (cultuur, maatschappelijk). Gezin (bijslagen).

Programmarechten: geen rechtstreekse werking; overheid principieel plicht beleid voeren. Standstill-verplichting: wetgever mag beschermingsniveau niet verlagen zonder redelijke verantwoording.

8.7 Andere Rechten

Handicap: volledige inclusie, redelijke aanpassingen. Petitie: schriftelijk verzoeken overheid. Taalvrijheid: talen spreken (samengelezen met regulerings-artikelen). Bestuur/Ambtenaren: inzagerecht (bestuursdocumenten), vervolgingsrecht (zonder ambtenaren toestemming). Grondwettelijk Hof toezicht: toetsingsbevoegdheid wetten/decreten/ordonnanties grondwetsconformiteit.

Start a quiz

Test your knowledge with interactive questions