Principes fondamentaux de l'économie

Economen creëren modellen om de complexe economische realiteit te vereenvoudigen en zo beter begrijpelijk te maken. Modellen helpen bij het analyseren van economische agenten, wisselwerkingen en de gevolgen van keuzes.

De opportuniteitskost van iets is wat je opgeeft om het te verkrijgen. Beslissingen vereisen het vergelijken van kosten en opbrengsten van alternatieven.

Rationale mensen maken beslissingen door marginale kosten en marginale opbrengsten te vergelijken. Ze passen hun plannen aan in kleine stappen om het nut of de winst te maximaliseren.

Twee mogelijke oorzaken zijn externaliteiten (positieve of negatieve impact op derden zonder compensatie) en marktmacht (onevenredige invloed van economische agenten op de marktwerking en prijzen).

De opportuniteitskost wordt weergegeven als de helling van de productiemogelijkheidcurve. Elk punt op de curve toont de maximale productie van twee goederen; de helling tussen twee punten toont hoeveel van het ene goed moet worden opgegeven om meer van het andere te produceren.

Externaliteiten zijn de positieve of negatieve impact van een actie van een economische actor op een omstaander, waarvoor geen compensatie wordt gegeven of ontvangen. Ze kunnen leiden tot marktfalen, omdat de markt de middelen niet efficiënt toewijst.

Adam Smith gebruikte de term 'onzichtbare hand' om het proces te beschrijven waarbij individuen die hun eigen belang nastreven, onbedoeld het algemeen belang bevorderen in een markteconomie. Prijzen fungeren als signalen die de coördinatie van deze activiteiten sturen.

Een markteconomie beloont mensen op basis van hun vermogen en bereidheid om goederen/diensten te produceren waar anderen voor willen betalen. Dit gebeurt via markten waar prijzen informatie geven over waarde en productiekosten.

Efficiëntie betekent dat een samenleving maximaal haar schaarse middelen benut. Billijkheid verwijst naar een eerlijke verdeling van de voordelen die uit die middelen voortkomen onder de leden van de samenleving.

Beslissingen moeten gebaseerd zijn op de marginale kosten (extra kosten voor één extra passagier), niet op de gemiddelde kosten. Als de prijs de marginale kost dekt, is het winstgevend.

Prijzen geven informatie over de waarde van goederen en de productiekosten, en coördineren zo de beslissingen van gezinnen en bedrijven in een markteconomie.

Een economie kan niet boven haar productiemogelijkheidcurve produceren, omdat deze de maximale output weergeeft met de beschikbare schaarse middelen en technologie. Punten boven de curve zijn onbereikbaar.

Meer geld uitgeven aan defensie-uitrusting om ons te beschermen, betekent minder geld beschikbaar voor consumptiegoederen die onze levensstandaard bepalen.

Een gemengde economie combineert elementen van zowel een markteconomie als een centraal geleide economie. Gezinnen en bedrijven nemen zelf beslissingen, maar de overheid grijpt in via belastingen en publieke diensten.

Marktfalen is een situatie waarin de markt er niet in slaagt om middelen efficiënt en/of billijk toe te wijzen. Mogelijke oorzaken zijn externaliteiten en marktmacht.

De rode lijnen in de economische kringloop stellen de reële stromen voor: de stromen van goederen, diensten en productiefactoren.

De blauwe lijnen in de economische kringloop stellen de monetaire stromen voor. Dit zijn de betalingen die worden gedaan om goederen, diensten en productiefactoren te verwerven.

De productiemogelijkheidcurve is een grafische voorstelling die de maximale outputcombinaties van twee goederen weergeeft, gegeven een vaste technologie en productiefactoren. Ze illustreert schaarste, efficiëntie, trade-offs, opportuniteitskosten en economische groei.

Een stimulans is een prikkel die mensen aanzet tot een bepaalde actie, omdat de verwachte kosten of opbrengsten van die actie zijn veranderd. Mensen passen hun gedrag aan op basis van deze stimulansen.

Marktmacht is de invloed die economische agenten hebben op de marktwerking, waardoor ze de marktprijs kunnen beïnvloeden. Dit kan leiden tot marktfalen, waarbij de markt middelen niet efficiënt of billijk toewijst. De overheid kan ingrijpen om dit te verbeteren.

In een centraal geplande economie beslist de overheid over productie (wat, hoeveel, voor wie). In een markteconomie nemen gezinnen en bedrijven zelf beslissingen, gestuurd door prijzen die informatie geven over waarde en productiekosten. Adam Smith beschreef dit als een 'onzichtbare hand'.
In de praktijk bestaan gemengde economieën met overheidsinterventie.

Zowel gezinnen als economieën moeten beslissen: wie werkt, welke en hoeveel goederen/diensten geproduceerd worden, en welke middelen hiervoor gebruikt worden. Ze moeten ook prijzen vaststellen.

Bedrijven kunnen reageren door hun afval illegaal te dumpen of door hun bedrijf te verplaatsen naar landen met minder strenge regels, omdat ze hun gedrag aanpassen aan veranderende kosten en opbrengsten.

Het economische basisprobleem is schaarsheid: de samenleving heeft beperkte middelen om aan de onbeperkte behoeften van mensen te voldoen, wat keuzes noodzakelijk maakt.

Technologische vooruitgang laat de productiemogelijkheidcurve naar buiten verschuiven. Dit betekent dat de economie meer van beide goederen kan produceren dan voorheen, waardoor het productiepotentieel toeneemt.

Productiefactoren vloeien van gezinnen naar bedrijven via de factormarkten. Bedrijven gebruiken deze voor productie. De geproduceerde goederen gaan via de goederenmarkt naar de gezinnen.

Naarmate men meer van één goed produceert, stijgt de opportuniteitskost omdat de productiefactoren die het meest geschikt zijn voor dat goed eerst worden ingezet. Later moeten minder geschikte factoren worden gebruikt, wat meer opoffering van het andere goed vereist. De productiemogelijkheidcurve buigt hierdoor uitwaarts.

De overheid grijpt in om efficiëntie en billijkheid te verbeteren. Dit is nodig omdat markten kunnen falen door externaliteiten of marktmacht, wat leidt tot inefficiënte of oneerlijke toewijzing van middelen.

Een trade-off is een situatie waarin men gedwongen wordt om een keuze te maken tussen twee alternatieven, waarbij het verkrijgen van het ene betekent dat men het andere moet opgeven. Dit komt door schaarse middelen. Een klassiek voorbeeld is de keuze tussen meer wapens (defensie) en meer boter (consumptiegoederen).

Nee, een markteconomie beloont mensen naar hun productiecapaciteit, maar garandeert niet dat iedereen voldoende voeding, kleding en zorg krijgt. Dit kan leiden tot onbillijke verdelingen.

De wet van het afnemend marginaal product stelt dat extra middelen steeds minder extra productie opleveren. Dit verklaart waarom de productiemogelijkheidscurve naar buiten buigt.

Marginale veranderingen zijn kleine aanpassingen rond de huidige situatie. Mensen nemen beslissingen door de marginale kosten en marginale opbrengsten van deze kleine veranderingen te vergelijken.

De twee types economische agenten zijn gezinnen (eigenaars van productiefactoren en consumenten) en ondernemingen (producenten van goederen en diensten).

Dit betekent dat de economie inefficiënt produceert en haar productiepotentieel onderbenut. Er is sprake van onderbezetting, mogelijk door hoge werkeloosheid.